English

Mangala Nasıl Oynanır?

Güncelleme: · Revoba, oyunun yapımcısı

Mangala iki kişiyle, 12 kuyu ve 48 taşla oynanır. Başta her kuyuda 4 taş vardır. Sırası gelen kendi kuyularından birini seçer ve taşları birer birer saat yönünün tersine dağıtır. Son taş kendi hazinesine düşerse bir daha oynar; rakibin kuyusunu çift yaparsa oradaki taşları alır. Hazinesinde en çok taş toplayan kazanır.

Mangala için ne gerekir?

  • 2 oyuncu. Mangala karşılıklı iki kişiyle oynanır.
  • Tahta. Her oyuncunun önünde 6 küçük kuyu ve sağında büyük bir hazine vardır. Toplam 12 kuyu ve 2 hazine eder.
  • 48 taş. Başta her kuyuya 4 taş konur, hazineler boştur. Taşların rengi önemli değildir; her taş aynı değerdedir.
Mangala tahtası: altta oyuncunun 6 kuyusu ve sağında hazinesi, üstte rakibin kuyuları ve solda onun hazinesi; her kuyuda 4 taş
Başlangıç dizilimi. Alt sıradaki kuyular ve sağdaki hazine senin; bu rehberde kuyuları soldan 1'den 6'ya sayıyoruz.

Mangala kuralları adım adım

1. Kim başlar?

İlk oyuncu kurayla belirlenir. Birden fazla oyun oynanacaksa başlama sırası her oyunda değişir, çünkü aşağıda göreceğiniz gibi ilk başlamak avantajlıdır.

2. Taşları dağıtmak

Sıran gelince kendi kuyularından dolu birini seçer ve içindeki bütün taşları alırsın. İlk taşı aldığın kuyuya geri bırakırsın. Kalan taşları saat yönünün tersine, yani sağa doğru, her kuyuya birer tane bırakarak dağıtırsın.

Dağıtırken kendi hazinenden geçersen ona da bir taş bırakırsın ve rakibin kuyularına devam edersin. Rakibin hazinesine taş bırakılmaz; orası atlanır.

İkinci kuyudaki dört taş dağıtılıyor: ilk taş aynı kuyuya, diğerleri sağdaki üç kuyuya birer birer
2. kuyudaki 4 taş: sarı rozetler taşların hangi sırayla düştüğünü gösterir. Aldığın kuyuda 1 taş kalır.

3. Tek taşlı kuyu

Seçtiğin kuyuda yalnızca 1 taş varsa o taş aynı kuyuya bırakılmaz, bir sonraki kuyuya geçer; 6. kuyudaysa hazineye düşer. Böylece tek taş da her zaman ilerler.

4. Son taş hazinene düşerse tekrar oynarsın

Elindeki son taş kendi hazinene düşerse sıra sende kalır ve bir hamle daha yaparsın. Bu hak arka arkaya birkaç kez gelebilir. Açılışta 4. kuyu oynanırsa son taş tam hazineye düşer.

Açılışta dördüncü kuyudaki dört taşın sonuncusu hazineye düşüyor
Açılışta 4. kuyu: dört taşın sonuncusu hazineye düşer, aynı oyuncu bir daha oynar.

5. Çift kuralı: rakibin kuyusunu çift yapmak

Son taşın rakibin kuyularından birine düşer ve o kuyudaki taş sayısı çift olursa (2, 4, 6...) o kuyudaki bütün taşları alıp hazinene koyarsın. Sayı tek kalırsa bir şey olmaz.

Altıncı kuyudaki üç taşın sonuncusu rakibin üç taşlı kuyusuna düşüyor, kuyu dört taş oluyor ve dördü alınıyor
Son taş rakibin 3 taşlı kuyusunu 4 yaptı. 4 çift olduğu için dört taş da senin.

6. Boş kuyu kuralı

Son taşın kendi tarafındaki boş bir kuyuya düşerse ve tam karşısındaki rakip kuyusunda taş varsa, karşıdaki taşların hepsini ve kendi son taşını alıp hazinene koyarsın. Karşıdaki kuyu boşsa taşın yerinde kalır.

Birinci kuyudaki tek taş boş ikinci kuyuya geçiyor; karşıdaki beş taşla birlikte altı taş alınıyor
Tek taş boş 2. kuyuya geçti. Karşısındaki 5 taş ve kendi taşın, toplam 6 taş hazinene gider.

7. Oyun sonu: kalan taşları kim alır?

Oyunculardan birinin kuyularının hepsi boşalınca oyun biter. Okullarda öğretilen kuralda ve Mangala Efsanesi'nde, kuyuları ilk boşalan oyuncu rakibin tarafında kalan bütün taşları da kendi hazinesine alır. Bazı kaynaklarda ise kalan taşlar sahibinin hazinesine gider. Oyuna başlamadan hangisini oynayacağınızda anlaşın.

Sonra hazineler sayılır. Toplam 48 taş olduğu için 25 taş toplayan kesin kazanır; 24-24 beraberliktir.

Hazineye kaç taş? Kolay hesap

Bir kuyudaki taşların sonuncusunun hazineye düşüp düşmeyeceğini saymadan anlayabilirsin: kuyu numarası ile taş sayısının toplamı 8 ise son taş hazineye düşer. Kuyuları soldan 1'den 6'ya sayıyoruz; 6. kuyu hazinenin hemen yanındadır.

Her kuyuda son taşı hazineye düşüren taş sayısı: birinci kuyuda 7, ikincide 6, üçüncüde 5, dördüncüde 4, beşincide 3, altıncıda 1 ya da 2
Bu kuyulardan hangisini oynasan son taş hazineye düşer. 6. kuyuda tek taş da olur, çünkü tek taş bir sağa geçer.

Bir kuyuda bu sayıdan 13 fazla taş varsa da sonuç aynıdır, çünkü taşlar bir tur dolaşıp aynı yere gelir. Birden fazla kuyu tekrar oynama hakkı veriyorsa önce hazineye en yakın olanı oyna: sağdaki kuyuyu oynamak soldaki kuyuların taş sayısını bozmaz, sırayla hepsini kullanabilirsin.

Ev kuralları: her yerde aynı mı?

Türk mangalasının temel kuralları okullarda ve turnuvalarda aynıdır. Farklılık en çok oyun sonunda ve maç düzeninde görülür.

KonuBu rehberde (Mangala Efsanesi)Başka yerlerde
Oyun sonunda kalan taşlarKuyuları ilk boşalan alır; ayarlardan değiştirilebilirHer oyuncu kendi tarafındakileri alır
Maç düzeniTek oyun; kampanyada rakibe göreTurnuvalarda genellikle 5 set; set kazanana 1, berabereye 0,5 puan
Çift ve boş kuyu kuralıİkisi de açık; ayarlardan kapatılabilirKalah'ta çift kuralı yoktur
İlk taşAldığın kuyuya geri bırakılırKalah'ta ilk taş bir sonraki kuyuya konur
Kuyu başına taş4Kalah'ta genellikle 4; 3 ile 6 arası da oynanır

Kalah, yurt dışında "mancala" adıyla satılan kutu oyunlarının çoğunda kullanılan kuraldır. Tahta aynı görünse de hesaplar değişir; bu rehberdeki sayılar Türk mangalası içindir.

Sayılarla Mangala

  • 48 taş, 25 kazandırır. Hazinesinde 25 taş olan oyuncunun kaybetmesi mümkün değildir.
  • 6 açılış hamlesi var ve yalnızca 4. kuyu açılışta tekrar oynama hakkı verir.
  • Hamlelerin %41'i tekrar oynama hakkı getiriyor. Orta seviyedeki botlarımızın 5.000 oyununda bir oyun ortalama 43 hamle sürdü ve bunların 17,7'sinde son taş hazineye düştü.
  • Taşların %40'ı yakalanarak el değiştiriyor. Oyun başına ortalama 4,8 boş kuyu ve 2,3 çift yakalaması oldu; toplam 19 taş.
  • Kazanan ortalama 28 taşla bitiriyor. Ortalama fark 8 taş. Oyunların %96'sında oyun sonunda tahtada taş kaldı; kalan taşlar ortalama 3,3 taştı.

En dikkat çekici bulgu ilk başlamanın avantajı. Orta seviyedeki botlar arasında ilk başlayan oyunların %59,1'ini kazandı, ikinci oyuncu %33,1'ini; %7,8'i berabere bitti. Güçlü botlarda (6 hamle ileri bakan, nadiren hata yapan) ilk başlayanın payı %91'e çıktı. Güçlü botlar birbirine çok benzer oynadığı için bu oran kesin bir hesap değil, ama yön açık: oyuncular ustalaştıkça ilk hamle daha değerli hâle geliyor. Turnuvalarda setlerin sırayla başlatılması bu yüzden önemlidir.

Hangi kuyuyla açmalı?

Altı açılış hamlesinin her biriyle botlarımıza ayrı ayrı yüzlerce oyun oynattık; açılıştan sonraki hamleleri iki taraf da kendisi seçti. Tablo, ilk başlayan oyuncunun kazandığı oyunların oranını gösteriyor.

AçılışOrta seviyeGüçlü seviye
1. kuyu%16%52
2. kuyu%9%38
3. kuyu%8%33
4. kuyu (tekrar oynar)%35%50
5. kuyu%64%64
6. kuyu%63%54

İki seviyede de en iyi sonuç 5. kuyudan geldi, en kötüsü 3. kuyudan. Tekrar oynama hakkı veren 4. kuyu ilk bakışta en iyi açılış gibi görünür, ama bu oyunlarda 5. kuyunun gerisinde kaldı. Güçlü bot neredeyse hatasız oynadığında 5. kuyuyla açan taraf oyunların %86'sını kazandı. Orta seviye: 4 hamle ileri bakan, hamlelerinin %10'unda en iyi hamleyi seçmeyen bot, açılış başına 1.000 oyun. Güçlü seviye: 6 hamle ileri bakan, %20 hatalı bot, açılış başına 600 oyun. Bunlar botların oyunlarına dayanan sonuçlardır, kesin bir çözüm değildir.

Mangala kazanma taktikleri

  1. Tekrar oynama zincirini sağdan başlat. Hazineye son taşı düşüren birden fazla kuyun varsa önce hazineye en yakınını oyna. Böylece soldakilerin sayısı bozulmaz.
  2. Kuyularında tek sayıda taş bırakma. Rakibin son taşı 3 taşlı kuyuna düşerse sayı 4 olur ve hepsini alır. Hamle yapmadan önce rakibin hangi kuyuna son taş düşürebileceğine bak.
  3. Boş kuyularının karşısını izle. Rakibin boş kuyusunun karşısındaki dolu kuyun tehlikededir; son taşını oraya düşürebilecek bir hamlesi varsa o kuyuyu boşalt ya da başka yere taşı.
  4. Kendi boş kuyunu tuzak olarak kullan. Karşısında çok taş biriken bir boş kuyun varsa, son taşını oraya düşürecek kuyuyu hazırla.
  5. Oyun sonunu say. Kalan taşları kuyuları ilk boşalan alıyorsa, tarafını önce boşaltmak rakibin bütün taşlarını kazandırır. Sondaki birkaç hamleyi önceden hesapla.
  6. Büyük kuyuyu dikkatli büyüt. 12-13 taş biriken bir kuyu oynandığında rakibin kuyularına da çok taş dağıtır. Bu kuyuyu, son taşı işe yarayacak bir yere düşeceği ana sakla.

Mangala nereden gelir?

Mangala, Afrika'dan Orta Doğu'ya ve Asya'ya kadar oynanan, taşların kuyulara "ekildiği" geniş bir oyun ailesinin Türk biçimidir. Ailenin uluslararası adı olan "mancala" Arapçada taşımak, aktarmak anlamına gelen kökten gelir. Türkiye'de mangala, Millî Eğitim Bakanlığı'nın ortaokullardaki Zekâ Oyunları dersinde öğretilir ve okullar arası turnuvalarda oynanır.

Mangalayı internetsiz ve ücretsiz oynamak

Mangala Efsanesi, bu rehberdeki kurallarla tarayıcıda oynanır. Kurulum ve üyelik gerekmez; sayfa bir kez açıldıktan sonra internetsiz de çalışır. Yedi diyarda 70 bilgisayar rakip, 100 bulmaca ve her gün yeni bir "günün tılsımı" var. Serbest oyunda aynı cihazda iki kişi sırayla oynayabilir.

Yeni başlıyorsanız ilk maç öğretici olarak oynanır; taş dağıtımı yavaş çekimde gösterilir. Maç sırasında "Neden bu hamle?" düğmesi önerilen hamleyi tek cümleyle açıklar: tekrar oynama, çift yakalama ya da rakibin yakalamasını önleme gibi.

Sık sorulan sorular

Mangala kaç taşla oynanır?

48 taşla oynanır. Her oyuncunun 6 kuyusu vardır ve başta her kuyuya 4 taş konur; hazineler boştur.

Mangala kaç kişiyle oynanır?

İki kişiyle oynanır. Mangala Efsanesi'nde tek başına bilgisayar rakiplere karşı ya da aynı cihazda iki kişi sırayla oynanabilir.

Mangalada son kalan taşları kim alır?

Okullarda öğretilen kuralda kuyuları ilk boşalan oyuncu rakibin tarafında kalan taşları da alır. Bazı kaynaklarda kalan taşlar sahibinin hazinesine gider; oyuna başlamadan anlaşmak gerekir.

Son taş rakibin hazinesine gelirse ne olur?

Gelemez. Dağıtırken rakibin hazinesi atlanır; taşlar onun yerine senin ilk kuyundan devam eder.

Mangalada çift kuralı nedir?

Son taşın rakibin kuyusuna düşer ve oradaki taş sayısı çift olursa, o kuyudaki bütün taşları alıp hazinene koyarsın. Sayı tek kalırsa bir şey olmaz.

Kuyuda tek taş varsa ne olur?

Tek taş aldığın kuyuya geri konmaz, bir sonraki kuyuya geçer. 6. kuyudaki tek taş doğrudan hazineye düşer ve tekrar oynarsın.

Mangalada ilk hamle hangisi olmalı?

Botlarımızla yaptığımız denemelerde en iyi sonuç 5. kuyudan geldi. Tekrar oynama hakkı veren 4. kuyu çekici görünse de 5. kuyunun gerisinde kaldı; 1., 2. ve 3. kuyuyla açmak çoğu zaman ilk başlama avantajını rakibe verdi.

Mangala hangi ülkenin oyunu?

Mangala, Afrika, Orta Doğu ve Asya'da oynanan mancala ailesinin Türk biçimidir. Türkiye'de geleneksel bir oyundur ve okullarda Zekâ Oyunları dersinde öğretilir.