Sudoku Nasıl Oynanır?
Güncelleme: · Revoba, oyunun yapımcısı
Sudoku, 9×9'luk bir ızgarada oynanan bir mantık bulmacasıdır. Amaç boş hücreleri 1'den 9'a kadar rakamlarla doldurmaktır: her satırda, her sütunda ve kalın çizgili her 3×3 kutuda her rakam yalnızca bir kez bulunur. Hesap gerekmez; tahmin yerine eleme yapılır ve iyi bir sudokunun tek çözümü vardır.
Sudoku kuralları
Sudokunun tek bir kuralı var: her satırda, her sütunda ve her 3×3 kutuda 1'den 9'a kadar rakamların her biri yalnızca bir kez bulunur. Gerisi bu kuraldan çıkan mantıktır.
- Izgara. 9 satır ve 9 sütundan oluşan 81 hücre. Kalın çizgiler ızgarayı 9 kutuya böler; bu rehberde kutuları soldan sağa, yukarıdan aşağı 1'den 9'a sayıyoruz.
- İpuçları. Bazı hücreler baştan doludur. Bu rakamlara ipucu denir ve değiştirilmez.
- Amaç. Boş hücrelerin hepsini kurala uyarak doldurmak. İyi hazırlanmış bir sudokunun tek bir çözümü vardır, yani her boş hücreye girecek rakam mantıkla bulunabilir.
Sudokuda hesap yoktur. Rakamlar yalnızca dokuz farklı işarettir; aynı bulmaca harflerle ya da renklerle de oynanabilirdi. Toplama, çarpma gerekmez.
Sudoku nasıl çözülür? Adım adım
1. Bulmacayı tanı
Koyu rakamlar ipuçlarıdır. Kolay bulmacalarda 81 hücrenin yarıya yakını doludur; zorlaştıkça ipucu azalır. Aşağıdaki örnek, Günün Sudokusu'nun ilk kolay bulmacasıdır: 40 ipucu, 41 boş hücre.
2. Taramayla başla
Bir rakam seç, örneğin 8. Tahtadaki 8'leri bul ve her birinin satırını ve sütununu gözünle çiz. Sonra içinde 8 olmayan bir kutuya bak: o çizgilerin kapatmadığı tek bir boş hücre kaldıysa 8 oraya girer. Bu yönteme tarama denir; teknik adı gizli tektir.
Taramayı 1'den 9'a her rakam için sırayla yap ve tahtada en çok görünen rakamdan başla. Satır ve sütunlar için de aynısı geçerlidir: bir satırda bir rakamın girebileceği tek hücre kaldıysa rakam oraya yazılır.
3. Tek aday: hücreye ne girebilir?
Bu kez rakamdan değil hücreden yola çık. Boş bir hücrenin satırına, sütununa ve kutusuna bak ve orada gördüğün rakamları say. Sekiz farklı rakam görüyorsan, eksik kalan dokuzuncu rakam o hücreye girer.
4. Takılınca not al
Tarama ve tek aday işlemez hâle gelince boş hücrelere girebilecek rakamları küçük harflerle not et. Bu notlara aday denir. Bir hücreye rakam yazdığında, aynı satır, sütun ve kutudaki notlardan o rakamı sil. Notlar, kafanda tutamayacağın bilgiyi tahtaya taşır ve aşağıdaki tekniklerin hepsi notlarla çalışır.
5. Çıplak çift
Aynı kutuda (ya da aynı satırda veya sütunda) iki hücrenin notları yalnızca aynı iki rakamdan oluşuyorsa, bu iki rakam o iki hücreye paylaşılacaktır. Hangisinin nereye gideceğini henüz bilmesen de bu iki rakam birimin başka bir hücresine giremez; diğer hücrelerin notlarından silinir. Aynı mantık üç hücre ve üç rakamla da çalışır (çıplak üçlü). Gizli çift bunun tersidir: iki rakam bir birimde yalnız aynı iki hücreye girebiliyorsa, o iki hücredeki öteki notlar silinir.
6. İşaret çifti
Bir kutuda bir rakamın girebileceği hücrelerin hepsi aynı satırdaysa, o rakam kutunun içinde o satıra gelecek demektir. Bu durumda aynı satırın kutu dışındaki hücrelerine o rakam giremez. Aynı mantık sütunlar için de çalışır. Tersi de geçerlidir: bir satırda bir rakamın girebileceği hücrelerin hepsi aynı kutudaysa, o kutunun öteki hücrelerinden o rakam silinir (kutu-çizgi).
7. Zor bulmacalar için ileri teknikler
X-wing: Bir rakam iki satırın her birinde yalnızca iki hücreye girebiliyorsa ve bu hücreler aynı iki sütuna düşüyorsa, rakam bu dört köşeden çapraz olan ikisine gelir. Hangisi olursa olsun o iki sütunun her birinde rakamın yeri bu satırlarda bulunmuş olur; sütunların geri kalanından o rakam silinir.
Y-wing: Üç hücrenin notları ikişer rakamlıdır, örneğin 1-2, 1-3 ve 2-3. Ortadaki 1-2'li hücre öteki ikisini görür (aynı satırda, sütunda ya da kutudadır). Ortadaki 1 olursa 1-3'lü uç 3 olur; 2 olursa 2-3'lü uç 3 olur. Yani uçlardan biri mutlaka 3'tür ve iki ucu birden gören hücrelere 3 giremez.
Deneme: Hiçbir teknik ilerletmiyorsa iki adaylı bir hücre seçilir ve rakamlardan biri denenir. Birkaç adım sonra bir satırda aynı rakam iki kez çıkarsa ya da bir hücreye hiçbir rakam girmez olursa, denenen rakam yanlıştır ve hücreye öteki yazılır. Bu son çaredir; kolay ve orta bulmacalarda hiç gerekmez.
Hangi zorluk hangi tekniği ister?
| Zorluk | Gereken teknikler | Günün Sudokusu'nda ipucu |
|---|---|---|
| Kolay | Tarama ve tek aday | Ortalama 36,7 (33-40) |
| Orta | Ayrıca işaret çifti, çıplak ve gizli çift | Ortalama 28,2 (25-33) |
| Zor | Ayrıca üçlüler, X-wing, Y-wing | Ortalama 27,4 (22-32) |
| Uzman | Ayrıca deneme | Ortalama 26,6 (23-32) |
Orta ve zor bulmacalardaki ipucu sayısı neredeyse aynı. Bir sudokuyu zorlaştıran ipucu sayısından çok, ilerlemek için gereken tekniktir. Tablodaki ipucu sayıları, oyunun 730 günlük bulmaca listesinden ve serbest moddaki uzman bulmacalarından hesaplandı.
Sayılarla Sudoku
- 6.670.903.752.021.072.936.960 farklı dolu ızgara var. Bu sayıyı 2005'te Bertram Felgenhauer ve Frazer Jarvis hesapladı. Döndürme, yansıtma, satır ve sütun gruplarını yer değiştirme ya da rakamları yeniden adlandırma ile birbirine dönüşenler tek sayılırsa 5.472.730.538 kalır.
- En az 17 ipucu gerekir. 16 ipuçlu ve tek çözümlü bir sudoku olmadığı, 2012'de Gary McGuire ve ekibinin bilgisayarla yaptığı tam taramayla gösterildi.
- Rastgele silmeyle 17'ye inilmiyor. Oyunun üreticisiyle 5.000 bulmaca ürettik ve tek çözümü bozmadan kaldırılabilecek her ipucunu kaldırdık. Ortalama 24,4 ipucu kaldı; en azı 20, en çoğu 29.
- Çözüm adımlarının %94'ü iki temel teknik. Bu 5.000 bulmacanın adımlarının %71,5'i tek aday, %22,5'i tarama oldu. Oyunun 500 bölümlük kampanyasında da oran aynı: %94.
- Aynı ipucu sayısında zorluk değişiyor. Bu bulmacalardan 24 ipuçlu olanların %44'ü kolay çıktı, %32'si ise ancak denemeyle çözülebildi.
Taramayla mı, tek adayla mı başlamalı?
Her ipucu sayısı için yaklaşık 1.000 bulmaca üretip iki yöntemi ayrı ayrı denedik: yalnız tarama (bir satır, sütun ya da kutuda bir rakamın girebileceği tek yeri bulmak) ve yalnız tek aday (bir hücreye girebilecek tek rakamı bulmak).
| İpucu sayısı | Yalnız taramayla biter | Yalnız tek adayla biter | Deneme gerekir |
|---|---|---|---|
| 36 | %98 | %85 | %1 |
| 32 | %88 | %47 | %4 |
| 30 | %75 | %26 | %9 |
| 28 | %59 | %12 | %17 |
| 26 | %42 | %3 | %27 |
Tarama, tek başına tek adaydan çok daha fazla bulmacayı bitiriyor. 30 ipuçlu bulmacaların dörtte üçü hiç not almadan, yalnız taramayla çözülüyor. En hızlı yol ikisini birlikte kullanmak: önce tara, takılınca hücrelere tek tek bak. Bulmacalar oyunun kendi üreticisiyle rastgele üretildi ve oyunun teknik motoruyla çözüldü. "Deneme gerekir" sütunu, motorun bildiği tekniklerle (Y-wing'e kadar) bitmeyen bulmacaları gösterir; bunların bir kısmı zincir gibi daha ileri tekniklerle denemesiz de çözülebilir.
Sudoku ipuçları ve sık yapılan hatalar
- Tahmin etme. Emin olmadığın bir rakamı yazarsan hata sessizce yayılır ve birkaç adım sonra çıkmaza girersin. Emin değilsen not al.
- Notları güncel tut. Rakam yazdığın her seferde aynı satır, sütun ve kutudaki notlardan o rakamı sil. Unutulan tek bir not yanlış bir çift ya da tek aday gösterebilir.
- Rakam rakam ilerle. Tahtada en sık görünen rakamla taramaya başla ve bir rakamı bitirmeden ötekine geçme. Yeni yazdığın rakam, aynı rakam için yeni bir yeri açabilir.
- En dolu birime bak. 6-7 hücresi dolu bir satır, sütun ya da kutuda eksik rakamlar ve boş hücreler azdır; çoğu zaman tek aday oradadır.
- Takılınca bakış açını değiştir. Rakamdan hücreye, kutudan satıra geç. Kolay ve orta bulmacalarda takılmak çoğu zaman gözden kaçmış bir taramadır.
- 45 toplamına güvenme. Bir satırın toplamı 45 olsa da aynı rakam iki kez yazılmış olabilir. Kontrol için toplamaya değil, her rakamın birer kez geçip geçmediğine bak.
Sudoku çeşitleri
| Çeşit | Izgara | Farkı |
|---|---|---|
| 4×4 (mini) | 1-4 rakamları, 2×2 kutular | Çocuklar ve ilk deneme için |
| 6×6 | 1-6 rakamları, 2×3 kutular | Kurallar aynı, daha kısa |
| 9×9 (klasik) | 1-9 rakamları, 3×3 kutular | Bu rehberdeki sudoku |
| Çapraz (Sudoku X) | 9×9 | İki köşegende de 1-9 birer kez |
| Killer | 9×9, ipucu yok ya da az | Kesik çizgili bölgelerin toplamı verilir; bölgede rakam tekrar etmez |
| 16×16 | 16 işaret, 4×4 kutular | Rakamların yanında harfler de kullanılır |
Sudoku ne demek, nereden çıktı?
Bugünkü sudokunun ilk biçimi 1979'da ABD'de, Dell bulmaca dergilerinde "Number Place" adıyla yayımlandı; hazırlayanın mimar Howard Garns olduğu biliniyor. Bulmaca 1984'te Japonya'da Nikoli yayınevi tarafından tanıtıldı ve "rakamlar tek olmalı" anlamına gelen uzun bir Japonca adın kısaltmasıyla sudoku adını aldı: sū rakam, doku tek demektir. 2004'te İngiltere'de The Times gazetesinde yayımlanmaya başlayınca kısa sürede bütün dünyaya yayıldı. Kökeni daha eskiye, matematikçi Leonhard Euler'in 18. yüzyılda incelediği Latin karelere dayanır: sudoku, kutu kuralı eklenmiş bir Latin karedir.
Sudokuyu ücretsiz oynamak
Günün Sudokusu tarayıcıda oynanır; kurulum ve üyelik gerekmez, bulmaca sırasında reklam çıkmaz. Her gün herkese aynı üç bulmaca gelir: kolay, orta ve zor. Kampanya 10 sezon ve 500 bölümdür, her sezonun sonunda bir patron bulmaca vardır. Serbest modda kolaydan uzmana zorluğu seçip sınırsız bulmaca çözebilirsin.
İpucu düğmesi yalnız rakamı yazmaz; bu rehberdeki tekniklerden hangisinin işe yaradığını bir cümleyle anlatır ve ilgili hücreleri vurgular. Not modunda yazdığın notlar, bir hücreye rakam koyduğunda aynı satır, sütun ve kutudan kendiliğinden silinir. Hata sayacı ve süre baskısı istemiyorsan sakin modu açabilirsin. Her bulmacanın tek çözümü olduğu üretim sırasında doğrulanır.
Sık sorulan sorular
Sudoku nasıl oynanır?
9×9'luk ızgaradaki boş hücreler 1'den 9'a kadar rakamlarla doldurulur. Her satırda, her sütunda ve her 3×3 kutuda her rakam yalnızca bir kez bulunur. Baştan verilen rakamlar değiştirilmez.
Sudokuda matematik bilmek gerekir mi?
Hayır. Rakamlar yalnızca dokuz farklı işarettir; toplama ya da çarpma yapılmaz. Aynı bulmaca harflerle veya renklerle de oynanabilir.
Sudoku nasıl çözülür, nereden başlanır?
Taramayla başlanır: bir rakam seçilir, tahtadaki o rakamların satır ve sütunları gözle çizilir ve rakamın girebileceği tek hücre kalan kutular aranır. Sonra tek aday aranır; takılınca boş hücrelere aday notları yazılır.
Sudokuda tahmin etmek gerekir mi?
Kolay ve orta bulmacalar tamamen mantıkla çözülür. Zor ve uzman bulmacalarda bazen bir rakamı deneyip çelişki aramak gerekir; bu son çaredir.
Bir sudokunun kaç çözümü olur?
İyi hazırlanmış bir sudokunun tek çözümü vardır. Günün Sudokusu'ndaki her bulmacanın tek çözümü olduğu üretim sırasında doğrulanır.
Sudoku en az kaç ipucuyla çözülür?
En az 17 ipucu gerekir. 16 ipuçlu ve tek çözümlü bir sudoku olmadığı 2012'de bilgisayarla yapılan tam bir taramayla gösterildi.
Sudoku ne demek, hangi ülkenin oyunu?
Sudoku Japonca bir addır ve "rakamlar tek olmalı" anlamındaki uzun adın kısaltmasıdır. Bulmacanın ilk biçimi 1979'da ABD'de "Number Place" adıyla yayımlandı, 1984'te Japonya'da sudoku adını aldı ve 2004'ten sonra dünyaya yayıldı.
Kaç farklı sudoku vardır?
Kurala uyan 6.670.903.752.021.072.936.960 farklı dolu ızgara vardır. Döndürme, yansıtma ve rakamları yeniden adlandırma gibi dönüşümlerle birbirine dönüşenler tek sayılırsa 5.472.730.538 kalır.